Chiến lược của Mỹ ở Đại dương Đông bị chọc thủng toang nhị góc?

The New York Times ngày 3/11 có bài bình luận: Ký hợp đồng của Philippines với TQuốc chọc thủng chiến lược của Hoa Kỳ.

Nhị lỗ thủng kế hoạch

Tờ báo bình chọn:

"Trong rộng rãi năm qua, Hoa Kỳ và các đồng minh đã phải vật lộn để chống cự tham vọng bành trướng của China trên Đại dương Đông, ngay cả khi Bắc Kinh liên tiếp bồi lấp các đảo nhân tạo và quân sự hóa.

Nhưng giờ đây Philippines đã bất thần đổi mới các tính toán. Việc Manila thuyết phục Bắc Kinh để ngư gia của chính mình tiến công bắt ở bãi cạn Scarborough thiết lập một tiền lệ đáng lo sợ đối với Hoa Kỳ.

Một tàu cá Philippines đi về trong khoảng Scarborough hôm thứ Ba, theo Reuters. Hãng thông tấn Anh ghi kiếm được từ ngư dân các tàu cá này rằng, họ vẫn chỉ được tấn công bắt bên ngoài Scarborough mà không bị hành hung, còn tàu hải cảnh Trung Quốc vẫn án ngữ cửa vào đàm phá bãi cạn, không cho họ tham gia bên trong. Ảnh: Reuters.

Chờ đợi của Washington sử dụng liên kết khu vực để bảo kê vị thế của Mỹ là đội ngũ giai cấp ở Thái Bình Dương đang bị bắt nạt dọa.

Yếu tố gì đã làm cho một trận mạc liên kết chống yêu sách bành trướng của China trải dài từ Nhật Phiên bản tới Malaysia, giờ đây lại trống tan hoang một góc Đông Nam, đó là Philippines, và có thể sẽ sớm thêm góc Tây Nam là Malaysia?

Trong cả nhì trường thích hợp, sự ân oán giận chứ không hề sự can thiệp của Mỹ tham gia các điều không phù hợp, đó là chiến dịch chống ma túy của tân Tổng thống Philippines và vụ bê bối vốn đầu tư được cho là can hệ đến Thủ tướng Malaysia, có thể đã góp phần tham gia sự đổi mới.

Bilahari Kausikan, Đại sứ lưu động và là cố vấn chế độ của Bộ Ngoại giao Singapore bình luận:

"Không ai muốn Mỹ phải rời khỏi khu vực, nhịn nhường sân cho Trung Quốc.

Nhưng Trung Quốc đang sử dụng các đòn bẩy kinh tế, địa điểm địa chính trị và sự thiếu thân mật các điều về quyền loài người để cố gắng thay đổi cán cân lực lượng trong khu vực.

Khu vực này là nơi nền chính trị đổi mới bất thường của Hoa Kỳ đang bị đơ."

Thỏa thuận giữa China và Philippines trở thành rõ ràng hơn trong tuần qua với tin tức Bắc Kinh để ngư gia Philippines hoạt động đánh bắt ở Scarborough mà không sách nhiễu, ăn hiếp dọa lần đầu tiên trong 4 năm qua.

Cho đến nay đây vẫn là một ký hợp đồng ngầm, không có văn bản nào, nhưng có vẻ như đang cung cấp những gì cả nhị bên hy vọng, từng bước vượt lên những vấn đề gây tranh cãi.

Trung Quốc không từ bỏ tuyên bố chủ quyền với Scarborough, và Philippines cũng không công nhận tuyên bố này của China. Nhưng mối niềm nở chính của Philippines ở khu vực này là cá, và họ đã nhận được một sự thỏa hiệp.

Với TQuốc, sự thỏa hiệp không chỉ kéo một đồng chí quan trọng của Mỹ khỏi vòng tay Washington, mà trên thực tế còn góp phần lặng lẽ thực thi một phần nội dung Phán quyết Trọng tài 12/7.

Trạng sư trưởng đại diện Philippines trong vụ kiện China (ra Hội đồng Trọng tài theo Phụ lục VII, UNCLOS 1982), Paul S. Reichler kiếm được xét:

"TQuốc đã bất thần quyết định hành động theo cách thức này, trong thực tại phù hợp với một góc cạnh của phán quyết. chậm tiến độ là một tình tiết đáng hoan nghênh."

Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Antony J. Blinken nói rằng, ông đã đọc được công bố về việc này. chậm tiến độ là một sự phát hành hăng hái, vì nó cho thấy TQuốc hành động nhất quán với Phán quyết Trọng tài.

Ngay cả trong trường thích hợp động thái này báo trước một sự mất mát ý tưởnrg tiềm năng, ký hợp đồng này vẫn giúp Mỹ giải quyết được mục tiêu kiếm tìm xưa nay: túa ngòi nổ, giảm găng tay ở Đại dương Đông.

Đại sứ lưu động Singapore Bilahari Kausikan, ảnh: mothership.sg.

Đại sứ Singapore thì nhận xét, thỏa thuận giải quyết được trong thời điểm ngắn như vậy là Chẳng hạn rõ ràng cho thấy, ông Rodrigo Duterte là nhân vật chính trị sắc sảo.

Quan hệ giữa ông Duterte với China có thể đi được bao xa, kéo dài bao lâu và có theo kịp các mối doạ dọa của ông Đối Địch Hoa Kỳ hay không, vẫn còn là thắc mắc tạo dựng.

Tuần đến họp Nội các, ông Duterte sẽ nghe thông báo của Bộ Quốc phòng Philippines về việc có nên tiếp diễn cho Hoa Kỳ tróc nã cập 5 căn cứ quân sự của nước bản thân mình hay không, trong đó có một căn cứ ở Palawan, gần Scarborough."

Chiến lược của Hoa Kỳ bị chọc thủng, hay Mỹ tự làm cho thủng?

Người viết cho rằng, sở dĩ có ý kiến cho là ý tưởnrg của Hoa Kỳ ở Hồ Đông bị "chọc thủng" như bình luận của The New York Times là vì, ý tưởnrg mang danh chống yêu sách bành trướng của TQuốc, nhưng thực tiễn Mỹ đã làm cho rất ít để chấp hành điều này.

Tiêu biểu là vụ để TQuốc ung dung chiếm giữ quyền giữ vững bãi cạn Scarborough trong khoảng bạn bè hiệp ước của mình năm 2012.

Năm 2013 TQuốc lại tiếp diễn ào ạt bồi lấp đảo nhân tạo ở Trường Sa (Khánh Hòa, vn), cũng là khu vực Philippines và vài nước khác yêu sách. Mỹ cũng chẳng làm được gì hơn.

Khi Philippines khởi kiện TQuốc ứng dụng, cắt nghĩa sai UNCLOS 1982 ở Hồ Đông và giành thành công với Phán quyết Trọng tài hôm 12/7, cũng chính Hoa Kỳ kiềm chế nhạo phản ứng của Philippines và các nước can dự với China.

Giờ đây, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Antony J. Blinken cũng công nhận, ký hợp đồng tấn công bắt cá ở Scarborough giữa Philippines và Trung Quốc giúp Mỹ đạt được mục tiêu bấy lâu mà không khiến bí quyết nào giải quyết được: dỡ ngòi nổ xung bỗng nhiên.

Tương tự có thể thấy, đối với giới hoạch định chính sách của Nhà Trắng thì những cốt truyện trên Biển Đông đang diễn ra theo đúng kịch bản của họ mới phải.

Cho rằng kế hoạch của Mỹ ở Đại dương Đông bị "chọc thủng nhị góc" phải chăng chỉ là suy đoán của người dưng cuộc?

Vì vậy, tình hình Biển Đông sẽ tiếp diễn tình tiết như thế nào cần phải xem thái độ, hành động và chọn chiến lược tiếp theo của Washington ra sao, hậu bầu cử.

Chứ chẳng phải theo dõi ông Rodrigo Duterte hay ông Najib Razak. Tất nhiên không chuyên mục trừ nhân tố cần thiết nhất là China, Bắc Kinh sẽ làm cho gì tiếp theo?

Theo tư nhân người viết, Rodrigo Duterte đã lâm thời khóa nòng súng Bắc Kinh ở Hồ Đông, thì khả năng tiếp theo rất có thể là điểm mở màn của Con đường Tơ lụa trên biển thế kỷ 21 mà ông Tập Cận Bình vẫn nhắc, sẽ manh nha xuất hiện ở Biển Đông thời điểm tới.

Và quan trọng hơn, cách thức tiếp xúc của ông Rodrigo Duterte hay Najib Razak sẽ khiến TQuốc mất đi cái cớ khiêu hấn trong vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa của các nước láng giềng ven Đại dương Đông.

Chả hạn như cho tàu hải cảnh hộ vệ tàu cá công khai xâm phạm, tiến công bắt bất hợp pháp gần bờ hồ các nước này như họ đã làm cho với Malaysia, Indonesia.

Và như vậy là mặc dầu ngoài miệng vẫn phản đối, nhưng hành động thực tiễn của Trung Quốc là "càng ngày càng phù hợp" với Phán quyết Trọng tài. Có nhẽ đây là phương pháp khả dĩ nhất để thực thi phán quyết trong thực tại, vô hiệu hóa đường lưỡi bò trong thực tiễn.

Còn Con đường Tơ lụa trên biển thế kỷ 21, các đối tác can dự cần có sự phân tích và chuẩn bị thấu đáo, làm sao bảo lưu được độc lập, quyền và lợi ích hợp lí của bản thân không bị tổn hại bằng bất cứ cơ chế "mềm" nào, mà vẫn duy trì được tự do, bất biến và pháp luật quốc tế ở Đại dương Đông. 

Đây thực sự là một bài toán mới đang đặt ra bây chừ.

Tài liệu tham khảo:

http://www.nytimes.com/2016/11/03/world/asia/philippines-duterte-south-china-sea.html?_r=0

http://www.reuters.com/article/us-southchinasea-china-philippines-idUSKBN12X1Z3